Aanleg bosranden in de Boterbergen

In de Boterbergen is Natuurpunt volop bezig met het aanleggen van bosranden. Dit gebeurt door het kappen van de dennen en berken waarbij eiken en oude structuurrijke dennen niet gekapt worden. Verder worden spork, lijsterbes en blauwe bosbes zoveel mogelijk gespaard, zodat deze de aanzet vormen voor de struikmantel die hier zal ontwikkelen. Deze mantel moet op termijn de helft van de bosrand innemen en  zorgt voor een geleidelijke overgang tussen het bos en de heidezoom. De heidezoom met struikheide, blauwe bosbes en pijpenstrootje vormt de overige helft van de bosrand, en wordt aangelegd door strooisel te plaggen. De totale bosrand is gemiddeld 75 meter breed en wordt golvend aangelegd waardoor er een afwisselend landschap in de Boterbergen zal ontstaan dat goed is voor de natuur en voor de vele bezoekers van het gebied. De Kalmthoutse heide is gekend vanwege de nachtzwaluwen, gladde slangen en heivlinders

Tot voor kort bestonden de Boterbergen hoofdzakelijk uit monotone naaldhoutaanplanten waarvan grote delen van de struiklaag gedomineerd werden door rododendron. Pontische rododendron is een invasieve exoot uit Azië. Een deel van de rododendrons is ondertussen verwijderd, en de delen die in de heidezoom liggen worden geplagd. Het andere deel dat in de struikmantel ligt mag spontaan verbossen. Andere delen zullen aangeplant worden met inheemse bomen en struiken, omdat de rododendron alle andere inheemse soorten weggedrukt heeft. 

De werken zijn goed voor de aanvulling van het grondwater, want door het dichte dek van rododendronbladeren en dennennaalden bereikt een deel van de regen de bodem niet. Daarnaast verbruiken dennen meer grondwater dan loofhout en heide omdat ze veel water 'uitademen' via de huidmondjes in de talrijke naalden. Het gebied zal dus natter worden wat het weerbaarder maakt tegen droogte. We hebben ook gemerkt, dat heidesoorten zoals heivlinder en gladde slang koele plaatsen in het landschap nodig hebben bij een hittegolf. Een vochtige bosrand met nectar en schaduw komt daarvoor perfect in aanmerking. 

Het stamhout wordt verwerkt tot spaanderplaten en het takhout wordt verbrand voor de productie van elektriciteit. Het plagsel wordt uitgespreid op landbouwgronden omdat deze tijdens droge zomers meer humus kunnen gebruiken om vocht vast te houden. De koolstofopslag van de bosranden is lager dan van een bos, maar zeker niet verwaarloosbaar. Bovendien verteert de strooisellaag van dennenbossen niet goed door verzuring, waarbij het merendeel van de koolstof bovengronds blijft in de strooisellaag en bomen. In het geval van een brand zoals we die op de heide al meerdere malen gehad hebben, komt deze koolstof terug in de atmosfeer. Natuurpunt zet daarom ook in op de opslag van koolstof in de bodem door vernatting van veengronden en de ontwikkeling van loofbos met een goed verterende strooisellaag. 

Voor 1 maart 2020 moeten alle werken in de Boterbergen afgerond zijn en is het einde in zicht van de grote omvormingsbeheerwerken binnen Life Helvex, en kan de rust in het Stappersven terugkeren.  We beseffen dat we de laatste jaren veel van de mensen gevraagd hebben en vragen nog 5 jaar geduld en vertrouwen totdat de bosranden weer mooi ontwikkeld zijn en planten en dieren hun nieuwe thuis gevonden hebben. Om de natuur een handje te helpen wordt in het najaar van 2020 heidemaaisel in de bosranden aangebracht, zeker noodzakelijk na jarenlange abundantie van Pontische rododendron.  Uiteraard gaan we het herstel verder volgen de komende jaren, en eventueel opschot van Amerikaanse vogelkers en rododendron zal uitgetrokken worden. We zullen ook de omvorming van het naaldbos naar gemengd bos opvolgen, en indien nodig is er kans dat er nog eens een dunning zal plaatsvinden binnen nu en een paar jaar. De opengemaakte zones in de Boterbergen mogen voor 50% terug verbossen, en indien nodig zullen we de verbossing een handje helpen met gerichte aanplant van bosrandsoorten. De andere 50% van de opengemaakte stukken blijven open en zijn belangrijke zonrijke plaatsen voor insecten, corridors en opwarmplaatsen voor de gladde slang en een broedplaats voor zeldzame vogelsoorten zoals de nachtzwaluw en de boompieper. De werken zullen een boost geven aan de biodiversiteit, en binnenkort kunnen we wandelen in een mooi gevarieerd bos met gesloten en open stukken.  

Onze excuses dat de wegen rondom de Boterbergen momenteel in slechte staat zijn, ook zijn er een aantal wandelpalen tijdelijk weggehaald zijn.
Dit zal zo spoedig mogelijk hersteld worden van zodra de werken het toelaten.


Streefbeeld bosranden

Bovenstaande werken werden uitgevoerd in het kader van LIFE Helvex, een Europees project waarmee HEide Landduinen en Vennen hersteld worden en invasieve EXoten worden bestreden. 

Tekst: Natuurpunt